Thông tư số 68/2026/TT-BTC ngày 18/6/2026 của Bộ Tài chính là văn bản pháp lý quan trọng cụ thể hóa quy định tại Luật Dự trữ quốc gia năm 2025, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong việc ứng dụng công nghệ số, đổi mới sáng tạo và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu tập trung ngành Dự trữ Nhà nước.

Hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ

Hiện nay, các chỉ đạo chiến lược từ Trung ương đang đặt ra yêu cầu rất cao về việc đổi mới phương thức quản lý công. Trong đó, Kết luận số 115-KL/TW ngày 16/01/2025 và Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh việc lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm đột phá phát triển. Đối với ngành Dự trữ nhà nước - lĩnh vực cốt lõi bảo đảm an ninh kinh tế và phát triển bền vững, yêu cầu này tiếp tục được khẳng định rõ trong chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm (tại Thông báo số 342-TB/VPTW ngày 18/9/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng) và Nghị quyết số 98-NQ/ĐUCDT của Đảng ủy Cục Dự trữ Nhà nước.

Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động nghiệp vụ tại Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực XII (Ảnh: Đức Minh).

Theo Luật Dự trữ quốc gia năm 2025, Bộ trưởng Bộ Tài chính có thẩm quyền ban hành các quy định cụ thể về hạ tầng số và công nghệ cho ngành. Cùng với đó, sự ra đời của các đạo luật chuyên ngành gần đây như: Luật Chuyển đổi số, Luật Dữ liệu và Luật An ninh mạng đã thiết lập một hệ thống tiêu chuẩn mới nghiêm ngặt: dữ liệu phải tập trung, thống nhất, “thu thập một lần, sử dụng nhiều lần”, liên thông chia sẻ thông suốt nhưng phải bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, an ninh mạng, bảo vệ bí mật nhà nước và bảo mật dữ liệu theo quy định của pháp luật.

Cụ thể hóa các chủ trương này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các quyết định giao Bộ Tài chính xây dựng Thông tư quy định về nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hệ thống thông tin dữ liệu về dự trữ quốc gia. Việc ban hành Thông tư sẽ lấp đầy khoảng trống pháp lý hiện tại, khi chưa có một văn bản quy phạm nào điều chỉnh toàn diện và thống nhất các hoạt động này trong ngành.

Nhìn thẳng vào thực tế, công tác ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số ngành Dự trữ Nhà nước thời gian qua còn nhiều điểm nghẽn. Hoạt động nghiên cứu, ứng dụng kỹ thuật mới vẫn phân tán, thiếu đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị. Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa được xây dựng theo hướng tập trung, liên thông, khiến việc kết nối và khai thác chung nguồn tài nguyên dữ liệu gặp nhiều hạn chế.

Đáng chú ý, nhiều quy trình nghiệp vụ then chốt trong quản lý, nhập, xuất và bảo quản hàng dự trữ quốc gia, hàng dự trữ chiến lược vẫn phải thực hiện thủ công. Khả năng ứng dụng các công nghệ tiên tiến như giám sát tự động, cảnh báo sớm, truy xuất nguồn gốc hay kết nối dữ liệu theo thời gian thực còn rất khiêm tốn.

Trong bối cảnh cả nước đang tăng tốc số hóa, thực trạng trên đặt ra yêu cầu bắt buộc phải thay đổi. Việc ban hành Thông tư số 68/2026/TT-BTC quy định về nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về dự trữ quốc gia không chỉ là câu chuyện hoàn thiện thủ tục hành chính, mà chính là lời giải thiết thực, tạo “bệ phóng” pháp lý đồng bộ để ngành Dự trữ Nhà nước bước vào giai đoạn hiện đại hóa toàn diện trên môi trường số.

Nền tảng cho hành trình số hóa

Lãnh đạo Cục Dự trữ Nhà nước cho biết, Thông tư số 68/2026/TT-BTC được ban hành căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 21 Luật Dự trữ quốc gia số 145/2025/QH15. Với kết cấu gồm 5 chương, 18 điều, Thông tư thiết lập một hành lang pháp lý toàn diện, quy định rõ ràng về các hoạt động: nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động dự trữ quốc gia; xây dựng, quản lý, vận hành Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về dự trữ quốc gia; xác định trách nhiệm cụ thể của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Nội dung của Thông tư liên quan trực tiếp đến yêu cầu xây dựng, quản lý, vận hành Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về dự trữ quốc gia theo hướng dữ liệu số chuyên ngành tập trung, thống nhất, dùng chung, liên thông; phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, quản lý dữ liệu, giám sát, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành quản lý hàng dự trữ quốc gia. Đây là yêu cầu cấp thiết phát sinh từ thực tiễn quản lý nhà nước trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và triển khai các quy định mới của pháp luật về dữ liệu, chuyển đổi số, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước.

Theo quy định của Thông tư, mọi hoạt động triển khai phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về an toàn thông tin, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo mật bí mật nhà nước. Đặc biệt, việc chuyển đổi số phải dựa trên nguyên tắc phù hợp với thực tế, bảo đảm tính hiệu quả và không làm gián đoạn các hoạt động quản lý hiện hành.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Thông tư số 68/2026/TT-BTC là định hướng công nghệ chuyên sâu trong các khâu nghiệp vụ cốt lõi. Trong hoạt động nhập, xuất hàng, Thông tư quy định rõ việc cơ giới hóa, tự động hóa và số hóa các khâu nghiệp vụ. Các khâu giám sát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và nhận diện thông tin hàng hóa sẽ được tối ưu hóa thông qua mã QR, gắn chip hoặc các giải pháp công nghệ tiên tiến.

Trong hoạt động bảo quản dự trữ quốc gia, hàng dự trữ chiến lược, khuyến khích ứng dụng mô hình kho thông minh, tích hợp các thiết bị giám sát và thu thập dữ liệu tự động (IoT). Hồ sơ bảo quản và hồ sơ nghiệp vụ cũng sẽ được số hóa hoàn toàn nhằm phục vụ hiệu quả cho công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng.

Bộ Tài chính sẽ tổ chức xây dựng, quản lý và vận hành Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về dự trữ quốc gia tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Hệ thống này sở hữu đầy đủ các chức năng từ xử lý nghiệp vụ, thu thập, chuẩn hóa, đến kết nối và chia sẻ dữ liệu.

Việc thu thập, cập nhật, kết nối, chia sẻ dữ liệu ưu tiên sử dụng giao diện lập trình ứng dụng (API) để kết nối trực tiếp giữa các hệ thống thông tin. Trường hợp chưa đủ điều kiện kết nối sẽ thực hiện cập nhật trực tiếp theo phân quyền. Dữ liệu sẽ được cập nhật theo thời gian thực hoặc theo Quy chế vận hành hệ thống, đảm bảo tính cập nhật và chính xác cao.

Do tính chất đặc thù của hoạt động dự trữ quốc gia, khâu bảo mật được Thông tư quy định đặc biệt chặt chẽ. Hệ thống thông tin phải được bảo đảm an toàn theo cấp độ quy định, duy trì tính toàn vẹn, tin cậy và sẵn sàng cao. Các biện pháp kỹ thuật bắt buộc áp dụng bao gồm: mã hóa dữ liệu, sao lưu dự phòng, kiểm soát truy cập và xác thực đa yếu tố (MFA)./.